محل تبلیغات

داروخانه پیک شفا

ریشه گیاهان دارویی

به یونانی آذربویه نامند. اسم فارسی چوۀ صباغان و به شیرازی چوبک اشنان نامند؛ بخور مریم نوعی از آن است، اسم عربی سطرونیون نیز نامند. بیخ گیاهی است سیاه رنگ شبیه به شلغم و بر روی آن چیزی مانند گره رسته و گیاه آن خاردار به قدر شبری و شاخ و برگش شبیه به برگ کرنب و ثمرش شبیه به غلاف نخود و در آن دو عدد یا سه عدد دانه زرد رنگی می‌باشد؛ گفته‌اند گل آن زرد است.
طبیعت آن گرم و خشک در سوم است.
آن را عودالوج و به فارسی اگیر ترکی نامند؛ نباتی است که در قوت قریب به ایرسا است و در آب‌ها می‌روید مانند بردی(به عربی حلفا و به فارسی پیزر) و به فارسی سوسن زرد گویند برگ آن از برگ نرگس درازتر و عریض‌تر و با خشونت و انبوه و ساق آن بلند و گل آن شبیه به گل سوسن آزاد که زنبق باشد و زرد مایل به سرخی و بیخ آن گره‌دار و بعضی به بعضی اندک پیچیده و کج شبیه به سُعد و رنگ آن ما بین سفیدی و سرخی و تند طعم با حرارت و حرافت و تلخی و قوت آن تا چهار سال باقی می‌ماند و قریب به قوت زراوند و ایرسا است اقسام می‌باشد بهترین همه سفید بزرگ خوش‌بوی پرگره آن است و مستعمل بیخ آن است.
طبیعت آن در سوم گرم و در وسط دوم خشک است.
بیخ سوسن آسمان‌گونی یعنی کبود بری و جبلی است و ایرسا بیخ سوسن جبلی است.
طبیعت آن در اواخر دوم گرم و در خشکی کم‌تر از آن و کهنه آن گرم‌تر و خشک‌تر از تازه آن
بسفاویج، به هندی کهنکالی نامند؛ بیخی است اغبر(تیره رنگ) مائل به سیاهی و باریک و شبیه به هزارپا و گره دارد از هر گرهی ریشه‌های باریک برآمده و بهترین آن است که قرنفلی طعم و سطبر با اندک حلاوت و قبض باشد و چون بشکنند رنگ اندرون آن سبز مانند مغز پسته باشد و سیاه آن زبون و هر چه کهنه شود رو به سرخی و سیاهی می‌آورد.
طبیعت آن گرم در آخر دوم و خشک در اول آن و بعضی گرم در سوم نیز گفته‌اند و بعضی خشک در سوم و گرم در دوم و بعضی گرم در اول و در یبوست معتدل نیز گفته‌اند و قول اول اصّح است
ماه فروین باشد و به عربی انتله و فاط و به یونانی ساطریوس و به هندی نربسی نیز نامند؛ بیخی است شبیه به سُعد اکثر صنوبری شکل و عقربی گره‌دار به مقدار انگشتی و از آن بزرگ‌تر و کوچک‌تر نیز ثقیل‌الوزن اندک صلب تلخ طعم و ظاهرآن سیاه‌رنگ و باطن آن بنفش و بهترین آن، آن است که به اوصاف مذکوره باشد و چون بسایند رنگ آن بنفش و طعم آن تلخ باشد.
طبیعت آن گرم و خشک در اول سوم و حرارت آن لذاع(گزنده) و موذی نیست و حرارت آن مفرط نیست
کف‌الذئب به فارسی کوشاد نامند؛ دو صنف می‌باشد رومی و غیر رومی و رومی آن که بهترین اصناف و مستعمل و نزد اطلاق مراد این صنف است، بیخی است دراز تا به شبری و غلیظ مائل به سرخی و تیرگی و تلخ.
طبیعت آن در اول سوم گرم و خشک و بعضی در دوم خشک گفته‌اند و قوت آن تا سه سال باقی می‌ماند
دو نوع می‌باشد ابیض و اسود
خَربَق‌ابیض: در وسط سوم گرم و خشک
خَربَق‌اسود: در آخر سوم گرم و خشک
آن را خسرو دارو و به ترکی غرغات و به هندی کلیجن و کلاجن نامند؛ بیخی است سرخ تیره پر گره، تند طعم و تند بو و لذیذ و با حدت و آنچه به تحقیق رسیده بیخ درخت تانبول(درختی هندی) است و قوت آن تا هفت سال باقی می‌ماند.
طبیعت آن در آخر دوم گرم و خشک و گویند در سوم است.
بیخ سوسن سرخ صحرائی است؛ بیخی است شبیه پیاز که ملاصق به هم باشند ولیکن بی‌پرده یعنی مانند پیاز پرده ندارد و دانۀ بالایی بزرگ‌تر از زیرین و بعد از خشکی بسیار صلب می‌گردد و گل آن شبیه به سوسن کبود است که ایرسا نامند.
طبیعت آن در آخر دوم گرم و خشک و با رطوبت فضلیه است.
پوست بیخ انبرباریس است که به فارسی پوست بیخ زرشک گویند.
طبیعت آن گرم در اول و خشک در دوم است
به فارسی نیز بدین اسم مشهور است و بیخ جگری نامند؛ بیخ ریباس است که در دامن کوه‌های خطا و چین و تبت و ترکستان و خراسان و بعضی از بلاد هند به هم می‌رسد و بهترین آن ریوند چینی، خطائی و تبتی آن است و قوت آن تا یک سال باقی می‌ماند.
طبیعت آن مرکب القوی و در اول دوم گرم و خشک و مبرد بالعرض به سبب شدت تحلیل و با رطوبت فضلیه و لهذا به زودی آن را کرم می‌خورد
سوسن کوهی و آن را زنجبیل شامی گویند؛ بیخ نباتی است خشبی خوش‌بو و تند طعم یاقوتی رنگ مایل به سبزی و ساق آن منشعب برگ آن عریض و دراز شبیه به برگ قلومس و درازتر و خشن‌تر از آن و انبوه و و از ساق آن روئیده بر روی یکدیگر و گل آن مایل به کبودی و حب آن شبیه به قرطم با اندک پهنی و طعم آن اندک تند و منبت آن کوهستان و مواضع سنگلاخ و در تابستان بیخ آن را بر می‌آورند و بیخ آن مستعمل است و قوت آن تا دو سال باقی می‌ماند. بهترین آن مایل به سبزی تازۀ کرم ناخورده عفص آن است و از ادویه مجهولت‌الماهیت است.
طبیعت آن در اول سوم گرم و خشک و با رطوبت فضلیه و در دوم نیز گرم و خشک گفته‌اند.
به فارسی زراوند گرد و به اصفهانی نخودالوند می‌نامند؛ بیخی است مدور به قدر فندقی و اندک کوچک‌تر و بزرگ‌تر از آن نیز با اندک پهنی و ظاهر آن زرد و باطن آن مایل به سرخی و بهترین آن تازۀ کرم ناخورده آن است و قوت آن تا دو سال باقی می‌ماند.
طبیعت آن در دوم گرم و خشک است
مشهور به عرق‌الکافور و زنجبیل بیابانی نیز گویند؛ بیخی است تند بو و با عطریت و ظاهر آن اغبر و باطن آن اندک مایل به زردی و طعم آن مایل به تلخی و آنچه شیرین است و کم بوی ضعیف است و دو نوع می‌باشد یک کوچک و آن بیخی است از زنجبیل بزرگ‌تر و در بو تندتر و از آن اندک رائحه کافور آید و دوم بیخی است سطبر و اندک بلند و قوت آن تا سه سال باقی می‌ماند.
طبیعت آن در آخر دوم گرم و خشک و با رطوبت فضلیه و شیخ‌الرئیس تا سوم گرم و خشک گفته
به فارسی سوسن آزاد نامند و گویند که آن غیر سوسن ابیض و یاسمن است و در سوسن مذکور خواهد شد و گویند کسانی که سوسن ابیض دانسته‌اند اشتباه کرده‌اند و صاحب اختیارات بدیعی گفته که رازقی زنبق است.
طبیعت آن در دوم گرم و در یبوست معتدل و بعضی در اول گرم دانسته‌اند و روغن آن در دوم گرم و در اول خشک است.
به فارسی ریشه والا نامند؛ اختلاف است انطاکی مو دانسته و بغدادی غیر آن و گفته برگ نبات آن شبیه به قرصعنه و شاخ های آن مانند شاخ آن و از آن کوچکتر و بی خار و بی ساق و بیخ آن زیاده بر دو عدد و دراز و بیرون آن مایل به سیاهی و اندرون آن سفید و خوشبو و بی ثمر و بی گل و این را به مجاز سنبل نامند و الا مشابهتی بدان ندارد وآنچه از کتاب مصور فرنگی معلوم گردیده و دیده شده آن است که نبات آن دو شاخ دارد و بر سر هر شاخی چتری و قریب به چتر آن در هر شاخی سه چهار شاخ باریک و بر آن برگ های باریک کوچک و در پایین شاخ های بلند آن نیز برگ های کوچک و بزرگ و برگ آن فی الجمله شبیه به برگ لسان الحمل و از آن کوچکتر و بیخ آن شبیه به پیازی و دو عدد به هم پیوسته یکی بزرگ و یکی کوچک با ریشه های قوی و ضعیف.
طبیعت آن قریب به سنبل‌الطیب و دارای طبع گرم در سوم و خشک در دوم می باشد.
اسم فارسی است و به هندی کیل‌دارو نامند؛ بیخی است سیاه رنگ مایل به سرخی و پر گره و پر از ریشه‌های باریک و نر و ماده می‌باشد و قوت آن تا چهار سال باقی می‌ماند و بهترین آن بزرگ سنگین مایل به سیاهی است که مکسور(مست شده) آن فستقی(پسته‌ای، سبز روشن) رنگ باشد.
طبیعت آن در دوم گرم و در اول خشک است
به فارسی سریش؛ بیخی است غیر بیخ خنثی زیرا که ساق خنثی کوتاه و کوچک و گل آن سفید و ساق اشراس بلندتر و عریض‌تر و برگ و بیخ آن قوی‌تر و گل آن سفید مایل به سرخی و ثمر آن مستدیر و تند طعم و با عفوصت است.
طبیعت آن در اول گرم و خشک و محرق آن در دوم گرم و در سوم خشک است.
به فارسی مشک زمین نامند؛ بیخی است بعضی مدور طولانی و بعضی طولانی و بعضی مفرطح و انواع می‌باشد.
طبیعت آن در آخر دوم گرم و خشک و بعضی در اول گرم و در دوم خشک دانسته‌اند
آن را سنبل اقلیطی نیز نامند؛ بیخ و ساقی است گل‌دار و خوش‌بو و با صلابت و در شکل شباهتی به سنبل‌الطیب ندارد.
طبیعت آن گرم تر از سنبل‌الطیب و قبض آن کم‌تر است.
|◄ 1 2 ►|